مثلث نوردهی در عکاسی

با دوستان هنرمندتون به اشتراک بگذارید

کل دنیای عکاسی فقط در مثلث نوردهی خلاصه می‌شه . پایه و اساس عکاسی یادگیری مفهوم مثلث نوردهیست . یعنی ایجاد توازن بین سرعت شاتر ، ISO و دریچه‌ی دیافراگم . بنابراین اگر مفهوم و کاربرد این مثلث رو بلد باشید ، بقیه‌ی علم عکاسی به آسونی آب خوردن هست . 

مثلث نوردهی
مثلث نوردهی

فکرشو بکنید همین امروز یک دوربین حرفه‌ای جدید خریدید . وقتی این‌ همه دکمه و پیچ و مهره رو روی دوربینتون ببینید ممکنه گیج بشید یا حتی از عکاسی بترسید و به خودتون بگید : من هیچ وقت عکاسی رو یاد نمی‌گیرم . اما اگه به شما بگم که کل علم عکاسی فقط و فقط همین مثلث نوردهی هست و شما با یادگرفتن اون می‌تونید عکاسی رو اصولی و استاندارد یاد بگیرید ،حالا نظرتون چیه ؟

مفهوم مثلث نوردهی (exposure triangle)

در واقع مثلثی وجود نداره . این یک مثلث در ذهن ماست و تشکیل شده از مفاهیم : سرعت شاتر – ISO – دریچه‌ی دیافراگم . براتون کامل توضیح می‌دم اینا چی هستن و چجوری باید ازشون استفاده کنیم . تنها کاری که باید انجام بدین اینه که با توجه به عکسی که میخواید بگیرید ، بین این ۳ فاکتور تعادل برقرار کنید . چون این سه فاکتور کاملا به هم وابسته ه۶ستن و با کم و زیاد کردن یکی ، دو تای دیگه هم باید تغییر کنن . وگرنه عکسمون خوب از آب در نمیاد .

سرعت شاتر (shutter speed)

با دوربین موبایل عکس گرفتید ؟ حتما موقع گرفتن عکس یک صدای شبیه‌سازی شده از شاتر ، از بلندگوی گوشی پخش می‌شه (همون صدای چیلیک). چیزی که بعضا برای ما آزار دهنده هست و مجبوریم از توی تنظیمات گوشی ، صداشو قطع کنیم . حالا ما داریم در مورد شاتر واقعی و مکانیکی صحبت می‌کیم . چیزی که به هیچ وجه نمی‌تونیم جلوی صداشو بگیریم . حالا شاتر چی هست ؟شاتر یه وسیله‌ایه که جلوی سنسور دوربین قرار داره و عامل کنترل کننده‌ی زمان تابیدن نور به سنسوره.

تاثیر سرعت شاتر در عکس
تاثیر سرعت شاتر در عکس

البته نیاری نیست بدونید شاتر چه شکلیه یا چجوری کار می‌کنه ؛ اما شاید از سر کنجکاوی دلتون بخواد بدونید . برای همین ، خیلی سریع و ساده براتون میگم که مکانیزم شاتر چجوریه . یک پرده‌ی کرکره‌ای رو تصور کنید که بالا پایین میره . حالا همچین چیزی در ابعاد خیلی کوچیک‌تر جلوی سنسور دوربین شما قرار داره . وقتی عکس می‌گیرید این پرده برای لحظاتی کنار میده و نور به سنسور دوربین شما می‌رسه . حالا هر قدر این زمان طولانی تر و کندتر باشه ، نوردهی به سنسور بیشتر می‌شه و عکس شما روشن‌تر .

سرعت شاتر کمتر یعنی نوردهی طولانی‌تر به سنسور . و این یعنی عکس ما روشن‌تر می‌شه

بنابراین هر وقت در محیط تاریکی بودید یا به هر دلیلی دوست داشتید عکستون روشن‌تر باشه فقط کافیه سرعت شاتر رو کمتر کنید . واحد اندازه‌گیری سرعت شاتر “ثانیه” هست . اکثر دوربین ها از سرعت‌های بالایی مثل ۸۰۰۰\۱ثانیه (یک هشت‌هزارم ثانیه) تاسرعت خیلی کمی مثل ۳۰ ثانیه رو پشنیبانی می‌کنن . البته می‌تونید با روش‌هایی این عدد رو بیشتر کنید . مثلا شاتر برای ۲ ساعت باز بمونه

فیلم پایین رو نگاه کنید . عملکرد شاتر دوربین کنون ۵D mark II در رو به صورت اسلوموشن نشون می‌ده .

 

پس احتمالا با خودتون فکر میکنید هر وقت که خواستم عکسم روشن‎تر بشه ، سرعت شاتر رو کند تر میکنم . درسته ؟
تا حدودی حرفتون درسته ، اما دو تا اشکال وجود داره . اول اینکه پایین آوردن سرعت شاتر باعث میشه که بر اثر لرزش دوربین توی دستتون ، عکس تار بشه . مگر اینکه از سه‌پایه استفاده کنید یا لنزتون لرزشگیر داشته باشه . اشکال دوم اینه که دو تا فاکتور دیگه هم داریم که روی میزان نوردهی (روشنایی) عکس تاثیر میذارن : دیافراگم و ISO .

حساسیت سنسور دوربین (ISO)

اولین سوالی که براتون پیش میاد اینه که ISO اصلا یعنی چی و مخفف چه عبارتی هست ؟ ISO (بخونید آیزو) مخفف : International Organization for Standardization یا سازمان بین‌المللی استاندارد سازی هست . حتما تعجب کردید که چه ربطی یه عکاسی داره ؟! حق دارید . خود ما هم دلیلشو نمی‌دونیم ! و حتی اینکه مخفف این عبارت می‌شه IOS نه ISO ! خب من براتون از ویکی‌پدیا لینک گذاشتم . اونجا کامل توضیح داده . اما در هر صورت آیزو در دنیای عکاسی یعنی میزان حساسیت سنسور دوربین به نور. و هر چقدر این حساسیت بیشتر باشه عکس‌های روشن‌تری داریم .

هر قدر میزان ISO بیشتر باشه یعنی حساسیت سنسور دوربین به نور بیشتره . و این یعنی عکس روشن‌تری داریم

بر خلاف سرعت شاتر که که با واحد ثانیه اندازه گیری می‌شد ، برای آیزو واحدی نداریم و فقط اون رو با عدد نشون می‌دیم . برای اکثر دوربین‌ها آیزو از عدد ۱۰۰ شروع می‌شه و تا حدود ۱۲۰۰۰ ادامه داره . البته در حالت اکستند (extend) میشه این عدد رو بالاتر هم برد . چیزی که بعضی دوربین‌ها دارن و باعث می‌شه حداکثر آیزوی سنسورافزایش پیدا کنه ؛ اما به قیمت سیاه و سفید شدن عکس  (به تنظیمات دوربینتون مراجعه کنید) . برای دوربین‌های پیشرفته تر این بازه خیلی بیشتر هم میشه . به طوری که از عدد ۵۰ شروع می‌شه و تا حدود ۳۰۰۰۰۰۰ هم بالا میره .

تاثیر آیزو بر عکس
تاثیر آیزو بر عکس

شاید با خودتون فکر کنید که خب ! هر جا محیط تاریک بود آیزو رو تا انتها بالا می‌برم و راحت عکس می‌گیرم . اما باید بدونید بالا بردن آیزو باعث می‌شه عکس ما دارای نویز بشه . اصطلاحا بهش گرِین (grain) هم گفته می‌شه . بنابراین درسته که با بالابردن آیزو عکس روشن‌تری داریم اما به قیمت قربانی کردن کیفیت عکس .

معمولا توصیه می‌کنن در دوربین‌های DSLR ، آیزو رو بالاتر از ۶۰۰۰ نبریم .

بعد از سرعت شاتر ، آیزو دومین فاکتوری بود که روی میزان نوردهی عکس تاثیر میذاره . حالا میریم سراغ سومین فاکتور ، یعنی دیافراگم

دریچه‌ی دیافراگم (Aperture)

سومین ضلع از مثلث نوردهی دریچه‌ی دیافراگم لنز دوربین هست . بر خلاف دو فاکتور قبلی که روی دوربین بودند ، این فاکتور از خصیصه های لنز هست . حالا سوال اینه که دیافراگم لنز چیه ؟

تاثیر دیافراکم بر عکس
تاثیر دیافراکم بر عکس

وقتی نور از درون لنز دوربین عبور میکنه ، یک دریچه‌ی دایره‌ای شکل وجود داره که قابلیت عوض کردن اندازه‌ی قطر خودش رو داره . این دریچه همون دیافراگم لنز هست . کاملا واضحه که هر چی این دریچه بازتر باشه و بالطبع قطرش بیشتر باشه نور بیشتری از لنز عبور می‌کنه و عکس روشن تر می‌شه .

هر چی دریچه‌ی دیافراگم بازتر باشه ، نور بیشتری وارد دوربین می‌شه . پس عکس روشن‌تری خواهیم داشت.

میزان باز شدن این دریچه رو با حرف f نشون میدن . حالا اینکه چرا از این حرف استفاده می‌‌شه و معنی اون چیه رو در یک مقاله‌ی جداگونه کاملا توضیح می‌دم . اما نکته‌ی مهم اینه که هر چی عدد کنار f کوچیکتر باشه ، دیافراگم بازتره و نور بیشتری رو از خودش عبور می‌ده. لنز‌های مختلف توی میزان حداکثر باز شدن دیافراگم با هم تفاوت دارن . به طوری که قیمت لنزهایی که دیافراگمشون قابلیت باز شدن بیشتری داشته باشند گرون تر هست .

موازنه بین این ۳ فاکتور

با هم بررسی کردیم که هر کدوم از این ۳ فاکتور چه تاثیری روی میران نوردهی عکس میذارن . اگه بخوایم خیلی سریع با هم مرور کنیم:

  • هر چی سرعت شاتر کمتر باشه نوردهی بیشتره
  • هر چی آیزو بیشتر باشه نوردهی بیشتره
  • هر چی دیافراگم بازتر باشه نوردی بیشتره

از طرفی هم بررسی کردیم که زیاد و کم شدن هر کدوم از این ۳ عامل چه تاثیرات جانبی روی عکس میذاره . بنابرین به عنوان جمع بندی باید بگم که اوج هنر یک عکاس ایجاد توازن و تعادل بین این سه فاکتور هست . رسیدن به تسلط توی این کار فقط و فقط یه رمز داره : تکرار
پس همین الان دوربینتون رو بردارید و عکس بگیرد . بعدش عکس بگیرید و بعدش باز هم عکس بگیرید . به خطاهاتون افتخار کنید ؛ چون هزینه‌ای هست که برای حرفه‌ای شدن می‌پردازید.

به خطاهای خودتون افتخار کنید ؛ چون هزینه‌ای است که برای حرفه‌ای شدن می‌پردازید.

 


همیشه تاکید کردم که عکاسی رو باید عملی یاد گرفت . لذا برای اینکه مطالب بالا رو به صورت عملی ببینید فقط کافیه این فیلم رو مشاهده کنید . این فیلم از آموزش‌های تونی نورثروپ هست . و دقیقا به بررسی عملی تاثیر فاکتورهای سه‌گانه‌ی مثلث نوردهی بر روی عکس میپردازه.

درباره‌ی نویسنده‌ی این مقاله

رضا صادقی
رضا صادقی(مدیر سایت)
من رضاصادقی هستم . مدیر وبسایت رضاصاد . عکاس ، طراح ، ادیتور ، ریتاچر ، تدوینگر ، نویسنده ، مدرس ،مدیر تبلیغات ، کارشناس فروش . این سایت رو تاسیس کردم تا بزرگترین و جامع ترین سایت هنری فارسی زبان باشه

اگه این مقاله رو مطالعه کردید یک معنی واضع داره : اینکه شما یک هنردوست هستید . پس نظر شما برای ما بی‌نهایت مهمه . با نوشتن نظرتون به سایت ما افتخار می‌دید ؟

۷ دیدگاه